Nor izan zen Mateo Maisua?
1188an Aintzaren Ataria sinatu zuen eskultore eta arkitektoak ematen dio izena gure elkarteari. Hau da hari buruz dakiguna, eta oraindik misterio dena.
Santiagoko katedralaren sarreran izen bat dago harrian grabatuta. Aintzaren Atariaren ateburuan, latinezko inskripzio batek dio 1188ko apirilaren 1ean Mateo maisuak jarri zituela Santiagoko elizaren ate nagusien ateburuak, eta berak zuzendu zuela atari haien obra «zimenduetatik». Erdi Aroko artista gutxik utzi zuten beren sinadura obra batean. Hortik dator, gainera, gure elkartearen izena.
Gutxi dakigun gizona
Mateo Maisuaz batez ere haren obra ezagutzen dugu. Ez dakigu non jaio zen, non ikasi zuen ofizioa, ezta noiz hil zen ere. Lehen dokumentu ziurra 1168koa da: urte hartako otsailaren 23an, Fernando II.a Leongo erregeak bizi osorako pentsio bat eman zion, astean bi zilarrezko marko, katedralaren obrari eskaini ahal izateko. Halako pribilegioa ospe aitortua zuen maisu bati bakarrik ematen zitzaion.
Hortik aurrera, dokumentazioari esker hamarkadetan zehar jarrai daiteke haren lana Compostelan, katedrala 1211n sagaratu zen arte. Haren izena XIII. mendearen hasierako dokumentuetan ere agertzen da. Gero, haren arrastoa galtzen da.
Aintzaren Ataria
Mateoren enkargua katedrala mendebaldetik amaitzea zen, lurra maldan behera doan tokian. Desnibela gainditzeko, kripta bat eraiki zuen lehenik, Katedral Zaharra deitua, eta haren gainean ataria eta tribuna altxatu zituen. Kalonjeen harrizko korua ere diseinatu zuen, erdiko nabearen zati handi bat hartzen zuena. XVII. mendearen hasieran desmuntatu zuten, eta haren pieza batzuk Katedraleko Museoan ikus daitezke gaur egun.
Atariak hiru arku ditu, elizaren nabe bakoitzeko bat. Erdikoan, Kristo maiestatean Pasioko zauriak erakusten ari da, lau ebanjelariz eta martirioaren tresnak daramatzaten aingeruz inguratuta. Erdiko zutabean, parteluz izenekoan, Santiago eserita dago erromesei harrera egiten, Kristoren leinua kontatzen duen Jesseren zuhaitz baten gainean. Alboetako zutabeetan apostoluak eta profetak daude. Haien artean, Daniel irribarrez dago: eskultura erromanikoko irudirik maitatuenetako bat da. Alboetako arkuek Itun Zaharra eta Azken Judizioa irudikatzen dituzte.
Jatorrian, Ataria katedralaren kanpoko fatxada zen, eta margotuta zegoen. XVIII. mendean Obradoiroko fatxada barrokoaren atzean geratu zen; fatxada horrek eguraldi txarretik babestu zuen eta atarte bihurtu zuen.
Harrizko musikariak
Erdiko arkuan Apokalipsiko hogeita lau zaharrak daude eserita. Bakoitzak musika-tresna bat darama, eta asko elkarrekin hizketan ari direla dirudi, tresna afinatzen duten bitartean. Fidulak, arpak, salterioak eta laudeak daude, eta erdian organistrum bat, bi zaharrek batera jotzen duten zanfona handi moduko bat.
Tresnak hain xehetasun handiz daude zizelkatuta, ezen Erdi Aroko musika ezagutzeko iturri garrantzitsuenetako bat baitira. Ikertzaileek eta luthierrek eredu gisa erabili dituzte jada existitzen ez ziren tresnak berreraikitzeko. Musika bere lanaren erdigunean duen elkarte batentzat, harrizko koru hau etengabeko erreferentzia da.
Santo dos Croques
Parteluzaren atzean, aldarearen aurrez aurre, belauniko dagoen irudi txiki bat dago. Tradizioaren arabera, Mateo Maisuaren autoerretratua da. Belaunaldiz belaunaldi, ikasleek buruarekin kolpeak ematen zizkioten («croques», galegoz), haren talentuaren zerbait itsatsiko zitzaielakoan. Historialariek eztabaidan jarraitzen dute irudiak benetan maisua irudikatzen ote duen, baina tradizioak iraun du.
Ohitura zen, halaber, eskua parteluzeko Jesseren zuhaitzaren gainean jartzea. Mendeetan zehar erromesak igaro ondoren, hatzek zulo bat utzi zuten harrian. Gaur egun bi irudiak babestuta daude eta ezin dira ukitu.
Zaharberritzea
2008 eta 2018 artean Ataria sakon zaharberritu zen. Lanek mendeetako zikinkeria eta hezetasuna garbitu zituzten eta jatorrizko polikromiaren zati bat berreskuratu zuten. Horri esker, lehen erromesek nola ikusi zuten irudika dezakegu: koloretako atari bat, uste genuena baino askoz biziagoa.
Zergatik haren izena
Mateo Maisuak tailer bat zuzendu zuen, eta bertan elkarrekin lan egiten zuten hargin, eskultore, margolari eta obra-maisuek. Haren obrak arkitektura, eskultura eta musika batzen ditu, eta zortzi mende baino gehiago daramatza mundu osoko jendea hartzen. Ondarearekin, musikarekin eta argitalpenarekin lan egiten duen elkarte batentzat, eredu ona da.
Gehiago irakur daiteke hari buruz Galiziako kulturaren Konpendioko haren fitxan, eta katedralari buruz Ondare sakratuaren ibilbidean.
