O Pórtico da Gloria, arco por arco
Máis de douscentas figuras talladas en granito e mármore contan a historia da salvación desde o Antigo Testamento ata o Xuízo Final. Unha guía para ler o Pórtico.
O Pórtico da Gloria é a entrada occidental da catedral románica de Santiago. O Mestre Mateo dirixiuno desde os alicerces, e o 1 de abril de 1188 colocou os lintes, segundo di a inscrición que gravou neles. Ten máis de douscentas figuras e é unha das grandes obras da escultura medieval europea.
Para lelo hai que pensar nun peregrino que chega ao final do camiño. O Pórtico cóntalle toda a historia da salvación, de esquerda a dereita e de abaixo arriba: desde o pobo de Israel ata a Xerusalén celeste.
Unha obra en tres niveis
O Pórtico non é só unha fachada. Mateo construíu tres niveis superpostos:
- A cripta, que salva o desnivel do terreo. Nas chaves das bóvedas aparece o mundo terreal, iluminado polo sol e a lúa.
- O pórtico, cos seus tres arcos, un por cada nave da igrexa.
- A tribuna, onde a chave da bóveda leva o Año, a luz da Xerusalén nova.
Nas basas das columnas aparecen animais reais e fantásticos, tirados dos bestiarios medievais. Representan o mal, sometido baixo o peso da gloria de Deus.
O arco da esquerda: a espera
O arco esquerdo está dedicado ao pobo de Israel e ao Antigo Testamento. Na parte alta, Cristo baixa ao limbo para liberar os xustos que agardaban a súa chegada. Nas columnas, os profetas sosteñen as cartelas coas súas profecías. Entre eles está Daniel, que sorrí. O seu sorriso, tan natural que non parece de pedra, é unha das imaxes máis coñecidas do Pórtico.
O arco central: a gloria
No tímpano central, Cristo en maxestade amosa as chagas da Paixón. Arredor del están os catro evanxelistas cos seus símbolos: Xoán coa aguia, Marcos co león, Lucas co touro e Mateo sentado sobre unha arca, lembranza do seu oficio de recadador de impostos. Anxos con túnicas levan os instrumentos do martirio: a cruz, a coroa de espiñas, os cravos, a lanza. Detrás, en pequeno, unha multitude representa os bienaventurados.
Na arquivolta sentan os vinte e catro anciáns do Apocalipse, cos seus instrumentos musicais. Dedicámoslles unha entrada propia.
No parteluz, a columna que divide a porta, Santiago recibe sentado os peregrinos. Debaixo del hai unha árbore de Xesé, que conta a xenealoxía de Cristo, e na súa base, de cara ao altar, o Santo dos Croques.
O arco da dereita: o xuízo
O arco dereito representa o Xuízo Final. A un lado, os anxos levan ao ceo as almas dos salvados. Ao outro, os demos atormentan os condenados: un larpeiro intenta comer mentres unha serpe lle aperta a gorxa, e os avaros teñen as mans e os pés atados. Nas columnas deste lado están os apóstolos, entre eles un Xoán moi novo.
As cores perdidas
O Pórtico estaba pintado. A restauración feita entre 2008 e 2018, financiada pola Fundación Barrié, atopou restos de ata tres policromías completas, ademais de repintes parciais desde o obradoiro orixinal ata o barroco. Os traballos resolveron tamén os problemas de humidade e condensación, que estaban danando a pedra.
Desde entón, as visitas fanse en grupos pequenos para manter estables a humidade e a temperatura. Xa non se pode tocar o parteluz, onde as mans de millóns de peregrinos deixaran a pegada dos dedos.
Para saber máis
Catedral de Santiago: o Pórtico da Gloria · Santiago Turismo: o Pórtico da Gloria · A. García Omedes: Catedral de Santiago de Compostela, en La guía digital del arte románico
