Atariko musikariak

Aintzaren Atariaren erdiko arkuan, Kristoren inguruan, San Joanen Apokalipsiak deskribatzen dituen hogeita lau zaharrak daude eserita. Bibliako testuak dio zitarak eta urrezko kopak zeramatzatela. Mateo Maisuak bere garaiko tresnak eman zizkien, hain xehetasun handiz zizelkatuak ezen gaur egun XII. mendeko musika ezagutzeko lehen mailako iturria baitira.

Zaharrak ez daude geldi. Elkarrekin hizketan ari dira, ondokoari begiratzen diote, sokak afinatzen dituzte. Kontzertua hastear balego bezala da.

Tresnak

Zaharrak bikoteka elkartzen dira, eta gehienek soka-tresnak jotzen dituzte:

• Fidulak: tresnarik ugarienak dira. Fidula obalatuak eta zortzi itxurakoak daude, arkuz jotzen zirenak.
• Arpak: bi arpa erromaniko, soka pultsatukoak.
• Salterioak: sokadun kutxa lauak, eskuz edo plektroz jotzen zirenak. Batzuek arpa-salterio itxura dute.
• Laudeak: kirtena eta kutxa biribildua dituzten bi tresna.
• Organistrum-a: erdian, ohorezko tokian, bi zaharrek batera jotzen duten soka-tresna handi bat.

Organistrum-a

Organistrum-a zanfonaren arbasoa da. Fidularen gorputza du, baina arkuaren ordez gurpil bat darama, eta gurpil horrek sokak igurzten ditu biradera batekin biratzen denean. Teklak dituen kutxa luze batek notak aldatzeko aukera ematen du.

Bere tamainagatik bi musikari behar zituen: batek biradera biratzen zuen eta besteak teklak erabiltzen zituen. Atarian arkiboltaren erdia hartzen du, Kristoren gainean. Hain zehaztasun handiz dago zizelkatuta, ezen harritik abiatuta berreraiki ahal izan baita.

Berriro jo zuten tresnak

1993 eta 1994 artean, Lugoko Diputazioak tresna hauek ikertzeko eta berreraikitzeko proiektu bat bultzatu zuen. Artisau, organologo, arte-historialari eta musikariz osatutako talde batek eskulturak angelu guztietatik aztertu zituen bere musika-tresnen tailerrean. Emaitza soinuan eta forman leialak diren egurrezko erreplika-bilduma bat izan zen: arpa, giga, laudea, organistrum-a, rota, salterioa eta beso-biola batzuk.

Erreplikekin, John Wrightek zuzendutako Porque Trobar… taldeak Erdi Aroko errepertorioa jo zuen Europako hainbat herrialdetan. Haren Compostela Medieval diskoak Le Monde de la Musique aldizkariaren «Choc» saria jaso zuen 1999an.

Katedralean entzuten zen musika

Atariko tresnak ez dira asmatuak. Codex Calixtinus-ek, mende berean Santiagon idatziak, kontatzen du erromesek gauez katedralean kantatzen eta jotzen zutela, era askotako tresnekin. Mateok inguruan entzuten zuen musika zizelkatu zuen.

Gurea bezalako elkarte batentzat, antzinako musikarekin eta Cantigas de Santa María-rekin lan egiten duenarentzat, harrizko koru hau etengabeko erreferentzia da.

Gehiago jakiteko

Lugoko Diputazioa: Aintzaren Atariko tresnen berreraikuntza · Xacopedia: Atariko musika-tresnak · A. García Omedes: Catedral de Santiago de Compostela, La guía digital del arte románico webgunean