Os músicos do Pórtico
Vinte e catro anciáns afinan os seus instrumentos na arquivolta do Pórtico da Gloria. Son unha das imaxes máis completas da música medieval que se conservan.
Non se puido cargar o audio.
No arco central do Pórtico da Gloria, arredor de Cristo, sentan os vinte e catro anciáns que describe o Apocalipse de san Xoán. O texto bíblico di que levaban cítaras e copas de ouro. O Mestre Mateo deulles instrumentos da súa época, tallados con tanto detalle que hoxe son unha fonte de primeira orde para coñecer a música do século XII.
Os anciáns non están quietos. Conversan entre eles, miran o compañeiro, afinan as cordas. É coma se o concerto estivese a piques de comezar.
Os instrumentos
Os anciáns agrúpanse por parellas, e a maioría tocan instrumentos de corda:
- Fídulas: son os instrumentos máis abundantes. Hai fídulas ovais e fídulas en forma de oito, que se tocaban cun arco.
- Arpas: dúas arpas románicas, de corda pulsada.
- Salterios: caixas planas con cordas, que se tocaban coas mans ou cun plectro. Algúns teñen forma de arpa-salterio.
- Laúdes: dous instrumentos de mástil e caixa redondeada.
- O organistrum: no centro, no lugar de honra, un gran instrumento de corda que tocan dous anciáns á vez.
O organistrum
O organistrum é o antepasado da zanfona. Ten corpo de fídula, pero en vez de arco leva unha roda que roza as cordas cando se fai xirar cunha manivela. Unha caixa longa con teclas permite cambiar as notas.
Pola súa medida necesitaba dous músicos: un daba voltas á manivela e o outro manexaba as teclas. No Pórtico ocupa o centro da arquivolta, xusto enriba de Cristo. Está tallado con tanta precisión que se puido reconstruír a partir da pedra.
Instrumentos que volveron soar
Entre 1993 e 1994, a Deputación de Lugo impulsou un proxecto de investigación e reconstrución destes instrumentos. Un equipo de artesáns, organólogos, historiadores da arte e músicos estudou as esculturas desde todos os ángulos no seu Obradoiro de instrumentos musicais. O resultado foi unha colección de réplicas de madeira fieis no son e na forma: arpa, giga, laúde, organistrum, rota, salterio e varias violas de brazo.
Coas réplicas, o grupo Porque Trobar…, dirixido por John Wright, interpretou repertorio medieval en varios países de Europa. O seu disco Compostela Medieval recibiu en 1999 o recoñecemento «Choc» da revista Le Monde de la Musique.
Música que se ouvía na catedral
Os instrumentos do Pórtico non son inventados. O Codex Calixtinus, escrito en Santiago no mesmo século, describe como os peregrinos cantaban e tocaban na catedral durante a noite, con instrumentos de moitas clases. Mateo esculpiu a música que se escoitaba arredor del.
Para unha asociación como a nosa, que traballa coa música antiga e coas Cantigas de Santa María, este coro de pedra é unha referencia constante.
Para saber máis
Deputación de Lugo: reconstrución dos instrumentos do Pórtico da Gloria · Xacopedia: instrumentos musicais do Pórtico · A. García Omedes: Catedral de Santiago de Compostela, en La guía digital del arte románico